केही महत्वपूर्ण जानकारी सहित विश्वको शुभकामान
विश्वका ९० देशमा एकैसाथ मनाउने २०औ आदिवासी दिवसको उपलक्षमा सबै आदिवासी जनजातिहरु जातिय उत्पीडिनबाट मुक्त रहोस । सम्पूर्ण आदिवासी जनजातिल आफ्नो भाषा , धर्म, संस्कृति, मौलिक परम्परा तथा प्रथाजन्य कानुनका अधिकारहरु निर्विवाद तथा निर्भय तरिकाले उपभोग गर्न पावस । दोस्रो संविधनसभाबाट जारी हुने संविधानमा उत्पीडित आदिवासीको पहिचान र स्वशासनको अधिकार सहितको सङ्घीयता सुनिश्चित गरोस भनि हार्दिक मंगलमय शुभकामना व्यक्त गर्दछौ
आङ काजी शेर्पा किसान
निर्वतमान महासचिव
नेपाल आदिवासी जनजाति महासंघ
(1) विश्व आदिवासी दिवस कहिले देखि र किन मनाएका हुन ?
(क) जेनेभा स्विटरजरल्याण्डमा डिसेम्बर १९८२ मा बसेको संयुक्त राष्ट्र संघको आदिवासी जनसंख्या संम्बन्धि कार्यदलको पहिलो वैठकले प्रत्येक वर्षको ९ अगष्टलाई विश्वका आदिवासीहरुको अन्तर्राष्ट्रिय दिवसकोे रुपमा मनाउने निर्णय ग-यो ।
(ख) २००४ को साधारण सभाले २००५ देखि २०१४ को दशकलाई विश्व आदिवासी दशक घोषण ग¥यो । सो साधारण सभाले दोस्रो दशकमा पनि वािर्षक रुपमा विश्व आदिवासी दिवस मनाउने निर्णय ग-यो ।
(ग) प्रथम दशकको उद्धेश्य आदिवासी जनजातिले संस्कृति, शिक्षा, स्वास्थ्य, मानव अधिकार, वातवरण, सामाजिक र राजनैतिक विकासमा भोग्नु परेका समस्या समधान गर्न अन्तराष्ट्रिय सहकार्यलाई सुदृढ गर्नु थियो ।
(घ) अप्रिल २००० मा संयुक्त राष्ट्र संघमा आदिवासी स्थायी मञ्च स्थापना गर्ने मानव अधिकार आयोगको संकल्प प्रस्तावलाई संयुक्त राष्ट्र संघको आर्थिक र सामाजिक परिषदले पनि अनुमोदन ग-यो ।
(ङ) आदिवासी जनजातिले संस्कृति, शिक्षा, स्वास्थ्य, मानव अधिकार, वातवरण, सामाजिक र राजनैतिक विकासमा आदिवासी जनजातिले भोग्नु परेका समस्याबारे छलफल गर्ने अख्तियारी आदिवासी स्थायी मंञ्चलाई प्रदान गरियो ।
(च) संयुक्त राष्ट्र संघ आदिवासी स्थायी मंञ्चले आदिवासी जनजातिकंो अधिकार प्रर्वद्धन र संरक्षणका लागि प्रत्येक वर्षको अगष्ट ९ लाई आदिवासीको अधिकार संम्बन्धि विशेष नारा र कार्यक्रम सहित विश्वका आदिवासीहरुको अन्तर्राष्ट्रिय दिवसको रुपमा मनाउदै आएको छ ।
(2) यस वर्षको विश्व आदिवासी दिवसको नारा के हो ?
"सम्पूर्ण अन्तरहरुलाई न्यूनीकरण गर्दै, आदिवासी जनजातिको अधिकार कार्यन्वयन (स्थापित) गरौ"
(3) आदिवासी जनजाति क–कस्लाई भनिन्छ ?
(क) कुनै पनि देश वा राष्ट स्थापना हुनु भन्दा अगावै त्यस भूगोलमा भएका मानव समुदायलाई त्यहीका आदिवासी भनिन्छन् । अमेरिका स्थापना हुनु भन्दा अगाडी त्यहाँ न्यटेभि अमेरिकन भएको हुनाले उनीहरुलाई अमेरिकाका आदिवासी भनिन्छ । अष्ट्रेलिय देश स्थापना हुनुभन्दा अगावै त्याहाँ एबोर्जिन्स भएको हुनाले एर्बोिर्जन्सहरुलाई अष्ट्रेलियका आदिवासी भनेका हुन । गोर्खा र नेपाल राज्य स्थापना हुनुभन्दा अगावै यहाँ लिम्बु, राई, तामाङ, शेर्पा, नेवार, गुरुङ, मगर, थारु, राउटे कुसुण्डा, भुजेल, सुनुवार, दनुवार ताजपुरिया, धानुक सहित ५९ समुदाय थिए त्यसैले उनीहरु सबै नेपालका आदिवासी जनजाति हुन ।
(ख) आदिवासी जनजातिका पृथक भाषा, धर्म, संस्कृति तथा मौलिक परम्परा हुन्छन् ।
(ग) आदिवासी जनजातिका आफ्नै ऐतिहासिक थातथलो हुन्छन् ।
(घ) आदिवासी जनजातिहरु राज्यसत्तामा प्रभुत्व र प्रतिनिधित्व विहिन अवस्थामा हुन्छन् र उनीहरु अधिकांश देशमा शासित अवस्थामा हुन्छन् ।
(ङ) आदिवासी जनजातिका अलिखित ईतिहांस हुन्छन् ।
(च) आदिवासी जनजातिका प्रथजन्या कानुन तथा न्याय हुन्छन् ।
(छ) आदिवासी जनजाति सुमहमा बस्छन् । सामुहिक नेतृत्व र सामुहिक स्वमित्वको व्यवस्था हुन्छन् ।
(4) विश्वमा आदिवासी जनजातिको जनसंख्य कति छन् ?
विश्वमा करिब ३७ करोड आदिवासी जनजाति छन् जुन विश्वको कुल जनसंख्याको ५ प्रतिशत हुन आउछ । विश्वका ३७ करोड आदिवासी जनजाति मध्ये ७० प्रतिशत एशियमा बस्दछन् ।
(5) विश्वमा कति थरिका आदिवासी जनजाति समुदाय छन् ?
विश्वमा करिब ५ हजार थरिका आदिवासी जनजाति छन् ।
(6) विश्वमा कतिवटा देशमा आदिवासी जनजाति छन् ?
विश्वका करिब ९० देशमा आदिवासी जनजाति छन् ।
(7) आदिवासी जनजातिलाई कसरी सम्बोधन गरिन्छ ?
विश्वका विभिन्न देशमा आदिवासी जनजातिलाई ट्राइबल पिपल, पहिलो समुदय, मुलबासी, धर्ति पुत्रपुत्री भनेर सम्बोधन गरेको पाईन्छ ।
(8) विश्वमा कति आदिवासी जनजाति गरिब छन ?
विश्वमा करिब १ अर्ब ११ करोड आदिवासी जनजाति गरिबीका रेखामुनी छन् ।
(9)नेपालमा कति थरिका आदिवासी जनजाति छन् ?
नेपालमा नेपाल सरकारले सूचीकृत गरेका आदिवासी जनजातिहरुमा कुमाल, गुरुङ, चेपाङ, जिरेल, तामाङ, तोक्पेगोला, मार्फली थकाली, थामी, थारु, दुरा, , नेवार, पहरी, बराम, भुजेल, मगर, याक्खा, लिम्बु, राई, , लार्के, वालुङ, ल्होमी (सिङ्सा), शेर्पा, , सियार, सुनुवार, ह्योल्मो, डोल्पो, थुदाम, धानुक, राउटे, कुसुण्डा्र, किसान, गन्गाई, उराँव, ताजपुरिया, तांबे, दनुवार, दराई, धिमाल, बोटे, भोटे, माझी, मुगाल, मेचे, राजवंशी, राजी, लेप्चा ब्याँसी, छन्त्याल, हायु, मार्फाली थकाली, तीन गाउँले थकाली, सुरेल, कुचबाडिया, बाह्रगाउँले र ल्होपा पर्दछन् । आदिवासी जनजाति सूची परिमार्जन उच्चस्तरीय कार्यदलले २०६६ फागुनमा बुझाएको प्रतिवेदनमा थप २५ सहित जम्मा ८१ आदिवासी जनजातिको सूची पेश गरिएकोछ ।
(10) नेपालमा आदिवासी जनजातिलाई भौगोलिक रुपमा कति क्षेत्रमा वर्गिकरण गरिएको छ ?
भौगोलिक दृष्टिकोणले नेपालका आदिवासी जनजातिलाई ४ क्षेत्रमा वर्गिकरण गरिएका छन् ।
(क) हमालका आदिवासी जनजातिमः व्यासी शौका, भोटे, थुदाम, डोल्पा्े, ह्योल्मो, मुगाल, मार्फली थकाली, तिनगाउँले, वाह्रा गाउँले, सियार, शेर्पा, ताङवे, ल्होमी, तोक्पेगोला (ढोक्प्या) र वालुङ पर्दछन्
(ख) पहाडका आदिवासी जनजातिः कुचवाडीया, बराम, छन्थ्याल, सुरेल, मगर, हायु, चेपाङ, गुरुङ, पहरी, लार्के, नेवार, तामाङ, सुनुवार, जिरेल, भुजेल, थामी, याक्खा, राई, लिम्बु र लेप्चा,
(ग) तराईका आदिवासी जनजातिः धानुक, धिमाल, गन्गाई, उराँव, दराई, किसान, हायु, थारु, मेचे, ताजपुरिया, सन्थाल र राजवंशी र कुचवाडीया
(ङ) भित्रीतराईका आदिवासी जनजातिः राउटे, राजी, माझी, दनुवार, कुसुण्डा, वोटे, दुरा र कुमाल पर्दछन् ।
विकासको दृष्टिकोणले आदिवासी जनजातिलाई ५ वर्गमा विभाजन गरिएकोछ ।
(क) लोपोन्मुख आदिवासी जनजाति ः कुसुण्डा, राउटे, सुरेल, हायु, राजी, लेप्चा, किसान, मेचे, र कुचवाडीय पर्दछन
(ख) अतिसिमान्तकृत ः माझी, सियार, ल्होमी, थुदाम, धानुक, चेपाङ, सन्थाल, उराँव, थामी, बोटे, दनुवार र बराम,
(ग) सिमान्तकृत ः सुनुवार, थारु, तामाङ, भुजेल, कुमाल, राजवंशी, गन्गाई, धिमाल, भोटे, दराई, ताजपुरिया, पहरी, तोक्पेगोला (ढोक्प्या), डोल्पो, मुगाल, लार्के, ल्होपा, दुरा, वालुङ,
(घ) सुविधा वञ्चित ः ताङवे, तिनगाउँले, वाह्रागाउँले, मार्फली थकाली, मगर, राई, लिम्बु, शेर्पा, याक्खा, छन्त्याल, जिरेल, व्यासी र ह्योल्मो र
(ङ) उन्नत समुह ः नेवार र थकाली पर्दछन् ।
(11) नेपाल आदिवासी जनजाति महासंघ कहिले स्थापना भएको हो ?
नेपाल आदिवासी जनजाति महासंघ २०४७ मा निम्न ७ संगठनहरु मिलेर स्थापना भएको हो ।
(क) नेपाल लङ्गाली संघ (हालको नेपाल मगर संघ)
(ख) सगरमाथा सेवा केन्द्र (हालको नेपाल शेर्पा संघ),
(ग) किराँत याक्थुङ चुम्लुङ,
(घ) सुनुवार सेवा समाज
(ङ) किराँत राई साँस्कृतिक संघ र किराँत धर्म संस्कृति उत्थान (हालको किराँत राई यायोक्खा),
(च) नेपाल तामाङ बौद्ध घेदुङ (हालको नेपाल तामाङ घेदुङ),
(छ) नेपाल भाषा मंकःखल (हालको नेवाः देय दवु)
(12) आदिवासी जनजाति महासंघको जिल्ला शाखाहरु गठन भएको छ कि छैन
आदिवासी जनजातिको जिल्ला शाखाको रुपमा करिब ७१ जिल्लामा आदिवासी जनजाति जिल्ला समन्वय परिषद गठन भएका छन् ।
(13) विदेशमा आदिवासी जनजाति महासंघको शाखाहरु गठन भएको छ कि छैन
विश्वका करिब १७ वटा देशमा आदिवासी जनजाति महासंघको अन्र्तराष्ट्रिय शाखा गठन भएका छन्
(14) नेपालमा भएका आदिवासी जनजाति सम्बन्धित राष्ट्रिय संगठन कुन कुन हुन ?
नेपाल आदिवासी जनजाति महासंघ, राष्ट्रिय आदिवासी जनजाति महिला महासंघ, आदिवासी जनजाति उत्थान रािष्ट्रय प्रतिष्ठान, आदिवासी जनजाति पत्रकार महासंघ, आदिवासी जनजाति युवा महासंघ, आदिवासी जनजाति विद्यार्थी महासंघ, आदिवासी चलचित्र संघ, आदिवासी जनजाति कला संस्कृति सञ्जाल, आदिवासी जनजाति कानुन व्यवसायी परिषद्, आदिवासी जनजाति अपाङ संघ, आदिवासी जनजाति मजदुर संघ, आदिवासी जनजाति भू पू सैनिक तथा प्रहरी, आदिवासी जनजाति गैर सरकारी संस्था महासंघ, आदिवासी जनजातिको मानव अधिकार सम्बन्धि वकिल समुह (लाहुरनीप), आदिवासी जनजाति फिल्म आर्काइभ, आदिवासी जनजाति महिला सञ्जाल छन् ।
(15) आदिवासी जनजातिको एसिया क्षेत्रिय संगठन छ कि छैन ?
आदिवासी जनजातिको एसिय क्षेत्रीय संगठन छ जस्लाई एशिया इन्डिजिनियस् पिपल्स् प्याक्ट (ए आई पि पि) भनिन्छन् ।
(16) आदिवासी जनजातिको अन्तर्राष्ट्रिय संगठन छ कि छैन ?
आदिवासी जनजातिको अन्तर्राष्ट्रिय संगठन छ जसलाई संयुक्त राष्ट्रसंघको आदिवासी मामिला सम्बन्धि स्थायी मञ्च भनिन्छ ।
(17) आदिवासी जनजातिको भाषामा अभिवादन कसरी गरिन्छ ?
घोरलगी (किसान), ज्यू (कुमाल), जयराम (कुचवाडीया), सोजग (कुसुण्डा), बन्दगी (गन्गाई, ताजपुरिया, राजवंशी), छ्याजल्लो (गुरुङ), झोरलाङ (चेपाङ), सरलोज्यू (छन्त्याल), से–ह्ओत (जिरेल), जोरोनन्दन् (झांगड उराँव), फ्यापूmल्ला (तामाङ), टासी देलेक (ताङवे, तोक्पेगोला, भोटे, वालुङ, ल्होमी, मुगाल, शेर्पा, ह्योल्मो, लार्के तीन गाँउले थकाली, डोल्पो, थुदाम, वाह्र गाँउले, ल्होपा, सियार), होर्छे (थकाली) सेवा (थामी), सेवालागी, गोर्लागी (थारु), गोरलगैछी (दनुवार), सेवा सलाम (दराई), उई उई (दुरा), सेउपाखा (धिमाल), जोजोलप्पा (नेवार), जोपाई (पहरी), उगेप्से (बराम), बिन्ती (बोटे), सेवनुङ (भुजेल) , झोरले, झेडो, जदौ, मिजोर (मगर), सोवाधोग (माझी) खुलुम्बाई (मेचे), सेवायो, सेवायौ (याक्खा), सेवारो, (लिम्बु), सेवा, स्यमुइना, सेवाने (राई), ढोक लउसी (राजी), नमस्कारही (राउटे), खमरी (लेप्चा), बुदैला (ब्यासी, शौका), जोहार (सन्थाल), नमसेवल (सुनुवार), पूङबामाखी (हायू), सेउपाता (सुरेल), प्रणाम (धानुक)
